Zero Trust چیست و چگونه به امنیت شبکه سازمان کمک می‌کند؟

با گسترش دورکاری، استفاده از خدمات ابری و اتصال دستگاه‌های مختلف به منابع سازمانی، مرز شبکه دیگر مانند گذشته مشخص و محدود نیست. در چنین شرایطی، اتکا به یک دیوار امنیتی در اطراف شبکه نمی‌تواند به‌تنهایی از داده‌ها و سامانه‌های سازمان محافظت کند.

معماری Zero Trust با کنار گذاشتن اعتماد پیش‌فرض، هر درخواست دسترسی را براساس هویت کاربر، وضعیت دستگاه و منبع موردنظر بررسی می‌کند. اما Zero Trust چیست، چه تفاوتی با مدل سنتی امنیت شبکه دارد و چرا سازمان‌ها به سمت معماری اعتماد صفر حرکت کرده‌اند؟ در این مقاله، اصول و مزایای این رویکرد امنیتی را بررسی می‌کنیم.

مدل سنتی امنیت شبکه چگونه کار می‌کند؟

برای درک مدل سنتی امنیت شبکه، یک ساختمان اداری را در نظر بگیرید. نگهبان در ورودی، هویت افراد را بررسی می‌کند؛ اما پس از ورود، رفت‌وآمد میان بخش‌های مختلف معمولا ساده‌تر است و کنترل اصلی همچنان در ورودی ساختمان انجام می‌شود.

در بسیاری از شبکه‌های سازمانی نیز سازوکار مشابهی وجود دارد. ابزارهایی مانند فایروال از مرز شبکه محافظت می‌کنند و کاربران و دستگاه‌های داخل شبکه، نسبت به افراد خارج از آن قابل اعتمادتر در نظر گرفته می‌شوند. به این رویکرد، مدل «قلعه و خندق» گفته می‌شود.

این مدل همچنان بخشی از امنیت شبکه است، اما به‌تنهایی کافی نیست. اگر مهاجم با استفاده از یک حساب کاربری سرقت‌شده یا دستگاه آلوده وارد شبکه شود، ممکن است بتواند به منابع دیگر دسترسی پیدا کند و حمله را گسترش دهد. اینجاست که معماری Zero Trust اهمیت پیدا می‌کند. این مدل امنیتی برای کاهش چنین خطراتی، اعتماد را به محل حضور کاربر در داخل یا خارج شبکه وابسته نمی‌کند.

معماری Zero Trust چیست؟

Zero Trust یا «اعتماد صفر» رویکردی در امنیت شبکه است که هیچ کاربر، دستگاه یا درخواست دسترسی را به‌صورت پیش‌فرض قابل اعتماد نمی‌داند. در این معماری، حضور در شبکه داخلی یا استفاده از تجهیزات متعلق به سازمان برای دریافت دسترسی کافی نیست؛ هویت کاربر، وضعیت امنیتی دستگاه و منبع موردنظر باید بررسی شوند.

اگر به مثال ساختمان اداری برگردیم، در معماری Zero Trust عبور از ورودی ساختمان به معنی دسترسی به همه اتاق‌ها نیست. هر فرد فقط می‌تواند وارد بخش‌هایی شود که برای انجام وظایفش به آن‌ها نیاز دارد. این مجوز نیز همیشگی نیست و ممکن است با تغییر شرایط، مانند استفاده از دستگاهی ناشناس یا مشاهده رفتاری غیرعادی، دوباره بررسی یا محدود شود.

معماری Zero Trust بر سه اصل اساسی استوار است:

• بررسی هر درخواست دسترسی: هویت کاربر و وضعیت دستگاه پیش از دسترسی به منابع سازمان ارزیابی می‌شود.
• ارائه کمترین سطح دسترسی: هر کاربر تنها به اطلاعات و سامانه‌هایی دسترسی دارد که برای انجام وظایفش ضروری است.
• درنظرگرفتن احتمال نفوذ: سازمان فرض می‌کند ممکن است مهاجم به بخشی از شبکه راه پیدا کرده باشد؛ بنابراین با محدودکردن دسترسی‌ها و بخش‌بندی شبکه، امکان گسترش حمله را کاهش می‌دهد.

به این ترتیب، اعتماد در مدل Zero Trust به‌طور کامل حذف نمی‌شود؛ بلکه به‌جای آنکه از ابتدا و براساس موقعیت کاربر ایجاد شود، به‌صورت محدود و متناسب با هر درخواست دسترسی شکل می‌گیرد.

چرا سازمان‌ها به سمت معماری Zero Trust می‌روند؟

افزایش دورکاری، استفاده از سرویس‌های ابری و گسترش تعداد دستگاه‌های متصل، کنترل دسترسی به منابع سازمانی را پیچیده‌تر کرده است. در چنین ساختاری، همه کاربران و اطلاعات در محدوده یک شبکه داخلی قرار ندارند و محافظت از مرز شبکه به‌تنهایی نمی‌تواند پاسخ‌گوی همه تهدیدها باشد. معماری Zero Trust به سازمان‌ها کمک می‌کند دسترسی‌ها را دقیق‌تر مدیریت و دامنه آسیب‌های احتمالی را محدود کنند.

مهم‌ترین مزایای این معماری عبارت‌اند از:

• محدودکردن حرکت جانبی مهاجمان: اگر مهاجم به یک حساب کاربری یا دستگاه دسترسی پیدا کند، مجوز محدودی برای مشاهده سایر منابع خواهد داشت. این محدودیت، گسترش حمله به بخش‌های دیگر شبکه را دشوارتر می‌کند.
• کنترل بهتر دسترسی نیروهای دورکار: در مدل Zero Trust، امنیت دسترسی فقط به محل اتصال کاربر وابسته نیست. هویت کاربر، وضعیت دستگاه و نوع منبع در هر درخواست بررسی می‌شود؛ چه فرد داخل سازمان باشد و چه از راه دور به سامانه‌ها متصل شود. شبکه خصوصی مجازی (VPN) می‌تواند مسیر ارتباط نیروهای دورکار یا شعب سازمان را ایمن کند؛ اما در معماری Zero Trust، برقراری این ارتباط به‌تنهایی برای اعتماد کافی نیست و هر درخواست دسترسی همچنان بررسی می‌شود.
• پایش دقیق‌تر فعالیت‌ها: بررسی درخواست‌های دسترسی و رفتار کاربران و دستگاه‌ها، دید روشن‌تری از وضعیت شبکه در اختیار تیم‌های فناوری اطلاعات قرار می‌دهد و شناسایی فعالیت‌های غیرعادی را آسان‌تر می‌کند.

البته Zero Trust مانع قطعی وقوع حملات سایبری نمی‌شود. هدف این معماری، کاهش احتمال دسترسی غیرمجاز و محدودکردن دامنه آسیب در صورت نفوذ است.

پیاده‌سازی Zero Trust از کجا شروع می‌شود؟

پیاده‌سازی Zero Trust با خرید یک ابزار یا تغییر چند تنظیم امنیتی انجام نمی‌شود. هر سازمان ابتدا باید بداند چه داده‌ها و سامانه‌هایی برای فعالیتش حیاتی‌اند، چه افرادی به آن‌ها دسترسی دارند و این دسترسی‌ها از چه دستگاه‌ها و مسیرهایی انجام می‌شوند. این بررسی کمک می‌کند نقاط پرخطر شناسایی شوند و اجرای معماری Zero Trust به‌صورت مرحله‌ای از بخش‌های مهم‌تر آغاز شود.

آژانس امنیت سایبری و امنیت زیرساخت آمریکا (CISA)، برای برنامه‌ریزی و ارزیابی اجرای Zero Trust در سازمان‌ها، پنج ستون اصلی را معرفی کرده است:

• هویت: بررسی هویت کاربران و تعیین سطح دسترسی متناسب با نقش و وظایف آن‌ها.
• دستگاه‌ها: شناسایی تجهیزات متصل و بررسی وضعیت امنیتی آن‌ها پیش از دسترسی به منابع.
• شبکه‌ها: کنترل ارتباطات و بخش‌بندی شبکه برای محدودکردن مسیر گسترش حمله.
• برنامه‌ها و بارهای کاری: محافظت از نرم‌افزارها، سرویس‌ها و فرایندهایی که در زیرساخت سازمان اجرا می‌شوند.
• داده‌ها: شناسایی اطلاعات حساس و تعیین سیاست‌های دقیق برای دسترسی، انتقال و نگهداری آن‌ها.

اجرای Zero Trust در این پنج بخش به‌طور هم‌زمان و یک‌شبه اتفاق نمی‌افتد. هر سازمان می‌تواند با توجه به ساختار، منابع و اولویت‌های امنیتی خود، این مسیر را از نقاط حساس‌تر آغاز کند و به‌تدریج دامنه آن را گسترش دهد. مهم این است که اعتماد پیش‌فرض جای خود را به دسترسی‌های مشخص، محدود و قابل بررسی بدهد.

جمع‌بندی

معماری Zero Trust بر این اصل استوار است که هیچ دسترسی‌ای نباید فقط به‌دلیل حضور کاربر یا دستگاه در شبکه داخلی مجاز در نظر گرفته شود. در این رویکرد، هر درخواست دسترسی براساس هویت کاربر، وضعیت دستگاه و میزان حساسیت منبع بررسی می‌شود.

بنابراین، Zero Trust به معنی بی‌اعتمادی به کارکنان سازمان نیست؛ بلکه روشی برای حذف اعتماد پیش‌فرض و مدیریت دقیق‌تر دسترسی‌هاست. اجرای مرحله‌ای این معماری می‌تواند احتمال دسترسی غیرمجاز را کاهش دهد، گسترش حملات را محدود کند و دید روشن‌تری از فعالیت کاربران و دستگاه‌ها در اختیار سازمان قرار دهد.